Czy kawa podnosi cholesterol?

Wielu z nas nie wyobraża sobie dnia bez filiżanki kawy, ale czy zastanawiałeś się, jak codzienny rytuał wpływa na Twój cholesterol? Okazuje się, że to nie sama kawa, lecz sposób jej przygotowania, ma tutaj istotne znaczenie. Poznaj zależności między metodami parzenia a poziomem cholesterolu, aby świadomie cieszyć się ulubionym napojem.

Czym jest cholesterol i jaką pełni funkcję w organizmie?

Cholesterol jest niezbędnym dla życia związkiem lipidowym, który pełni wiele kluczowych funkcji w organizmie, takich jak:

• budowa błon komórkowych, zapewniając im odpowiednią płynność i integralność,
• produkcja hormonów steroidowych, takich jak kortyzol czy testosteron,
• synteza witaminy D, ważnej dla zdrowia kości i układu odpornościowego,
• tworzenie kwasów żółciowych, niezbędnych do trawienia tłuszczów.

Różnice między cholesterolem HDL a LDL

Cholesterol LDL, nazywany powszechnie „złym cholesterolem”, to lipoproteiny o niskiej gęstości, które odpowiadają za transport cholesterolu z wątroby do komórek ciała. Jednak ich nadmiar może prowadzić do odkładania się w ścianach tętnic i tworzenia blaszek miażdżycowych, co znacznie zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca czy udar mózgu.

Cholesterol HDL, czyli tzw. „dobry cholesterol”, to lipoproteiny o wysokiej gęstości, które pełnią funkcję ochronną dla układu krążenia. Zbierają nadmiar cholesterolu z tkanek oraz naczyń krwionośnych i transportują go z powrotem do wątroby, gdzie jest metabolizowany lub wydalany, dzięki czemu pomagają zapobiegać miażdżycy.

Ważne jest zatem, aby zachować prawidłową równowagę między poziomem cholesterolu LDL i HDL, ponieważ nadmiar „złego” cholesterolu LDL przy jednocześnie niskim poziomie „dobrego” cholesterolu HDL jest bezpośrednio związany ze zwiększonym ryzykiem rozwoju choroby wieńcowej, zawału serca i udaru mózgu.

Transport cholesterolu w wodnym środowisku krwi jest możliwy dzięki temu, że łączy się on z białkami, w wyniku czego powstają kompleksy zwane lipoproteinami. W zależności od swojej gęstości klasyfikuje się je jako lipoproteiny o niskiej gęstości (LDL) lub lipoproteiny o wysokiej gęstości (HDL).

Czy picie kawy faktycznie podnosi poziom cholesterolu?

Mimo że kawa sama w sobie nie zawiera cholesterolu, to czy picie kawy może go podnosić? Okazuje się, że tak, a zjawisko to wywołane jest obecnością naturalnych związków oleistych zwanych diterpenami, przy czym ich wpływ jest silnie uzależniony od wybranej metody parzenia oraz ilości spożywanego napoju.

Kafestol i kahweol – kluczowe związki w kawie

Kafestol i kahweol to dwa główne diterpeny, które naturalnie występują w oleju zawartym w ziarnach kawy. Są one uznawane za związki odpowiedzialne za podnoszenie poziomu cholesterolu całkowitego, frakcji LDL („złego” cholesterolu) oraz trójglicerydów we krwi.

To, ile kofeiny i diterpenów znajdzie się w gotowym napoju, jest ściśle uzależnione od metody jego przygotowania. Najwięcej tych substancji znajduje się w kawach niefiltrowanych, takich jak:

• kawa parzona w prasie francuskiej,
• kawa po turecku,
• kawa z ekspresu tłokowego.

Kawa przygotowywana przy użyciu papierowego filtra skutecznie zatrzymuje większość diterpenów, dzięki czemu jej wpływ na poziom cholesterolu jest minimalny. Z kolei kawa rozpuszczalna, ze względu na proces, który przechodzi, zawiera jedynie śladowe ilości tych związków.

Espresso, choć również należy do kaw niefiltrowanych, zawiera mniej diterpenów niż kawa z prasy francuskiej. Ze względu na mniejszą porcję spożywaną jednorazowo, jego wpływ na cholesterol jest uznawany za stosunkowo niewielki w porównaniu do innych metod niefiltrowanych, ale wciąż zauważalny.

Mechanizm działania diterpenów na metabolizm lipidów

Diterpeny, obecne w kawie głównie w postaci kafestolu i kahweolu, podnoszą poziom cholesterolu LDL poprzez hamowanie aktywności receptorów wątrobowych. Receptory te są odpowiedzialne za wychwyt i rozkład lipoprotein o niskiej gęstości, a ich zahamowanie skutkuje zmniejszeniem usuwania „złego” cholesterolu z krwiobiegu i jego kumulacją w surowicy. Mechanizm działania tych związków polega również na modyfikacji aktywności enzymów wątrobowych zaangażowanych w metabolizm lipidów, co dodatkowo utrudnia prawidłową przemianę cholesterolu w organizmie i przyczynia się do ogólnego wzrostu jego stężenia we krwi.

Które metody parzenia kawy są najgorsze dla cholesterolu?

Najgorszy wpływ na poziom cholesterolu mają niefiltrowane metody parzenia kawy, które pozwalają na przedostanie się do naparu dużej ilości diterpenów (kafestol i kahweol). Do najpopularniejszych metod niefiltrowanych należą:

• kawa z prasy francuskiej (french press),
• kawa gotowana (np. kawa po turecku),
• kawa zalewana wrzątkiem bez filtra,
• espresso,
• kawa z kawiarek tłokowych lub ciśnieniowych.

Kawa parzona w prasie francuskiej oraz espresso zawierają wyjątkowo wysokie stężenia diterpenów, co prowadzi do istotnego podniesienia poziomu cholesterolu LDL u kobiet i mężczyzn, zwiększając w ten sposób ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Kawa gotowana bez filtra (kawa po turecku) ma jeszcze silniejszy wpływ na podniesienie cholesterolu, ponieważ dłuższy kontakt fusów z gorącą wodą intensyfikuje ekstrakcję oleistych związków.

W przeciwieństwie do metod niefiltrowanych kawa przygotowywana z użyciem papierowego filtra (np. ekspres przelewowy, drip) jest najzdrowszą opcją pod kątem wpływu na cholesterol, gdyż filtr zatrzymuje większość szkodliwych diterpenów. Kawa rozpuszczalna, dzięki procesowi produkcji, prawie nie podnosi poziomu cholesterolu, dzięki czemu stanowi bezpieczną alternatywę dla metod parzenia kawy niefiltrowanej.

Czy dodatki do kawy mogą dodatkowo podnosić cholesterol?

Dodatki do kawy, zwłaszcza te bogate w tłuszcze nasycone i cukry proste, mogą znacząco przyczyniać się do wzrostu poziomu cholesterolu całkowitego oraz jego „złej” frakcji LDL, zwiększając tym samym ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Pełnotłuste mleko, śmietanka czy słodkie syropy mogą zniweczyć pozytywne właściwości kawy dla osób z podwyższonym cholesterolem.

W związku z tym osobom z problemami lipidowymi zaleca się ograniczenie tłustych i słodkich dodatków na rzecz zdrowszych alternatyw, takich jak mleko odtłuszczone, niskotłuszczowe czy napoje roślinne (np. mleko owsiane, migdałowe), które mają mniejszy wpływ na profil lipidowy.

Zapamiętaj, że...

Kawa, choć sama w sobie nie zawiera cholesterolu, może wpływać na jego poziom w organizmie. Efekt ten zależy głównie od metody parzenia, a konkretnie od obecności diterpenów, takich jak kafestol i kahweol, które naturalnie występują w ziarnach kawy. Związki te mogą podnosić poziom cholesterolu LDL, czyli tzw. "złego" cholesterolu. Metody parzenia, które wykorzystują filtr (np. ekspres przelewowy), zatrzymują większość diterpenów, minimalizując wpływ kawy na poziom cholesterolu. Natomiast kawy niefiltrowane, takie jak kawa po turecku, z prasy francuskiej czy espresso, zawierają więcej tych związków, co może prowadzić do podwyższenia poziomu cholesterolu, szczególnie przy regularnym spożyciu.

• Kafestol i kahweol to diterpeny w kawie, które podnoszą poziom cholesterolu LDL
• Kawy niefiltrowane (np. z prasy francuskiej) zawierają więcej diterpenów niż kawy filtrowane
• Metody filtrowane (np. ekspres przelewowy) redukują zawartość diterpenów w naparze
• Espresso, choć niefiltrowane, ma mniejszy wpływ na cholesterol niż kawa z prasy francuskiej ze względu na mniejszą porcję
• Dodatki do kawy, takie jak tłuste mleko i cukier, mogą dodatkowo podnosić poziom cholesterolu.
• Osobom z wysokim cholesterolem zaleca się picie kawy filtrowanej bez tłustych dodatków
• Diterpeny działają poprzez hamowanie receptorów wątrobowych odpowiedzialnych za wychwyt cholesterolu LDL
• Regularne picie kawy niefiltrowanej może zwiększać ryzyko chorób sercowo – naczyniowych.